Deze week internationaal: een Europese aanbeveling over AI-geletterdheid, een moratorium op generatieve AI in de scholen van New York, een grote Chinese studie over wat AI met leren doet, Britse leraren die zich niet klaar voelen en OpenAI dat zelf om bewijs vraagt. De feiten staan er telkens met bron bij — de duiding voor Vlaanderen is onze interpretatie.

1. Raad van Europa: aanbeveling maakt van AI-geletterdheid een kwestie van mensenrechten en democratie. Het Comité van Ministers van de Raad van Europa nam op 4 september in München een aanbeveling aan voor de 46 lidstaten over onderwijs en AI (Eunews, 4 september). De tekst geeft uitvoering aan artikel 20 van het Kaderverdrag over AI, mensenrechten, democratie en de rechtsstaat, en omschrijft AI-geletterdheid uitdrukkelijk als het begrijpen van de maatschappelijke effecten van AI, “not just knowing how the tools work”. Ze bevat 22 leidende principes in vier thema’s (basisbegrip van AI, mensenrechten en waardigheid, democratie en rechtsstaat, sociale actie en kritisch denken) en zeven operationele aanbevelingen over onder meer curricula, evaluatie, professionalisering en hoger onderwijs.

Wat betekent dit voor Vlaanderen? België is lid van de Raad van Europa, dus deze aanbeveling richt zich ook tot de Vlaamse overheid, al is ze niet bindend zoals de AI-verordening. Interessant is de klemtoon: waar het Europese-OESO-kader voor AI-geletterdheid eerder competentiegericht is, vertrekt de Raad van Europa van burgerschap en democratie. Voor wie de eindtermen rond digitale competenties en burgerschap in de praktijk moet vertalen, is dat een bruikbaar tweede referentiekader — en een argument om AI-geletterdheid niet alleen bij informatica of STEM te parkeren.

2. VS: New York City schort generatieve AI een jaar op voor bijna 600.000 leerlingen. Burgemeester Zohran Mamdani en onderwijskanselier Kamar Samuels kondigden aan dat de openbare scholen van New York in het schooljaar 2026-27 alle leerlinggerichte generatieve AI blokkeren van de kleuterklas tot en met “eighth grade” (ongeveer het tweede jaar secundair), en “companion chatbots” in alle leerjaren (EdTech Innovation Hub, 3 september). Uitzonderingen gelden voor leerlingen met een beperking en meertalige leerlingen (AI als hulpmiddel) en voor loopbaanprogramma’s zoals informatica; leraren mogen AI blijven gebruiken voor lesvoorbereiding. In het hoger secundair lopen vijf strikt begrensde pilots (Quill, Edia, Brisk Boost, Playlab en Intel AI-Ready Schools) voor maximaal 50.000 leerlingen, met een tijdslimiet per tool, en krijgt elke leerling twee AI-geletterdheidsmodules van 45 minuten. Een nieuwe Technology in Schools Coalition moet het jaar evalueren en aanbevelingen formuleren.

Wat betekent dit voor Vlaanderen? Dit is de scherpste beleidskeuze die we tot nu toe zagen in een groot schoolsysteem, en het tegenovergestelde van het “laat scholen zelf beslissen” dat in Vlaanderen de norm is. Toch is het niet louter een verbod: het pakket combineert een moratorium met gecontroleerde pilots, verplichte AI-geletterdheid en een strengere toetsing van leveranciers op leerimpact — precies wat het Amerikaanse onderwijsdepartement twee weken geleden vroeg. Vlaamse directies die worstelen met de vraag “vanaf welke leeftijd?” krijgen hier een concreet referentiepunt, ook wie het niet eens is met de leeftijdsgrens.

3. China: huiswerk sneller en beter, maar examens 20 procent slechter. Onderzoekers van de Universiteit van Stockholm en de Universiteit van Hongkong volgden zo’n 27.000 leerlingen van 12 tot 18 jaar gedurende 30 maanden en combineerden huiswerkdata, maandelijkse gesloten-boekexamens en toelatingsexamens in negen vakken (Al Jazeera, 2 september, verwijzend naar de working paper op SSRN). Na de invoering van generatieve AI stegen de huiswerkscores met 18 procent en daalde de tijd per opdracht van gemiddeld 64 naar 45 minuten, maar de scores op examens zonder AI zakten binnen zes maanden met 20 procent; ook op de toelatingsexamens daalden de resultaten. Al Jazeera koppelt dat aan een Ipsos-bevraging voor de Vodafone Foundation bij 7.000 leerlingen van 12 tot 17 in zeven Europese landen: 31 procent laat AI complete oplossingen leveren, terwijl slechts 20 procent AI gebruikt om een eigen leerplan op te stellen en de voortgang bij te houden.

Wat betekent dit voor Vlaanderen? Dit is de grootste studie tot nu toe die het verschil tussen “taak af” en “iets geleerd” met harde cijfers laat zien, en ze bevestigt wat de OESO in januari al schreef: zonder didactische structuur verbetert AI de prestatie, niet het leren. Het gaat om een working paper in één land, dus voorzichtigheid past. Maar de les voor de Vlaamse examenpraktijk is helder: wie huiswerk laat meetellen zonder te weten hoe het tot stand kwam, meet steeds minder wat een leerling kan. Een deel van de evaluatie verplaatsen naar begeleide, AI-vrije momenten is geen conservatisme, het is meetkundige hygiëne.

4. VK: slechts 14 procent van de leraren voelt zich AI-geletterd over de hele lijn. Een gewogen Teacher Tapp-bevraging in opdracht van de Royal Society bij meer dan 9.200 leraren basis- en secundair onderwijs in Engeland toont dat 14 procent zich zeker voelt op alle drie de domeinen van AI-geletterdheid: begrijpen hoe AI werkt, ze veilig gebruiken en kritisch omgaan met de ethische en maatschappelijke gevolgen (EdTech Innovation Hub, 2 september). Amper 18 procent volgde AI-nascholing, 15 procent heeft een duidelijke schoolbrede leidraad en 23 procent kreeg geen enkele ondersteuning. Minder dan 2 procent zegt dat AI-geletterdheid in de meeste vakken aan bod komt; 37 procent zegt dat ze helemaal niet wordt onderwezen. Leraren in scholen met professionalisering én een schoolbrede leidraad rapporteren ongeveer drie keer vaker vertrouwen; in scholen met veel kansarme leerlingen wordt AI-geletterdheid vaker helemaal niet aangepakt (42 tegenover 33 procent).

Wat betekent dit voor Vlaanderen? De Britse cijfers rijmen met wat Knack deze week over Vlaamse leerkrachten schreef (leerkrachten gebruiken AI, maar schamen zich ervoor): veel gebruik, weinig omkadering. De Royal Society levert twee bruikbare inzichten: de combinatie van nascholing met een schoolbrede leidraad maakt het verschil, en zonder gemeenschappelijke basis wordt AI-geletterdheid een loterij die kansarme leerlingen het hardst treft. Beide argumenten wegen zwaar nu de AI-verordening scholen verplicht om te zorgen voor AI-geletterdheid bij hun personeel.

5. VS: OpenAI start een Learning Lab omdat het bewijs “vroeg en gemengd” is. OpenAI Education lanceerde het Learning Lab, een onderzoeksnetwerk van onderzoekers, leraren, studenten en ontwikkelaars dat de effecten van AI op leren, lesgeven, evalueren en onderwijssystemen moet onderzoeken (EdTech Innovation Hub, 4 september). Het bedrijf noemt het bestaande onderzoek naar de leereffecten van AI zelf “early and mixed” en erkent het risico dat leerlingen antwoorden bereiken zonder het denkwerk te doen. Een eerste bijeenkomst in San Francisco bracht onder meer de Universiteit van Tartu (Estland), Stanford, Oxford en Cornell samen; sommige vragen zullen volgens OpenAI “jaren” vergen. In dezelfde week breidde Anthropic Claude for Teachers uit naar centraal beheerde accounts voor Amerikaanse schooldistricten, gratis voor wie zich voor 30 juni 2027 inschrijft (EdTech Innovation Hub, 31 augustus).

Wat betekent dit voor Vlaanderen? Dat de grootste aanbieder zelf toegeeft dat het bewijs dun is, is een nuttig citaat voor elke Vlaamse school die een leverancier over de vloer krijgt. Er is ook een Vlaamse link: een VUB-onderzoeksgroep werd eerder geselecteerd voor een OpenAI-onderzoeksprogramma (lees ons bericht), wat kansen biedt om Vlaamse data in dit soort netwerken in te brengen. De kanttekening blijft dezelfde als bij elk door een bedrijf gefinancierd onderzoek: let op wie de onderzoeksvragen bepaalt en of de resultaten onafhankelijk gepubliceerd worden.

Vorige editie gemist? Je vindt ze hier: Internationaal samengevat, week 35.

Volgende week een nieuwe editie. Suggesties voor bronnen die we moeten volgen? Open een issue op GitHub.