Veelgestelde vragen

Dat hangt af van de regels van jouw school of instelling — die verschillen sterk. Sommige instellingen laten AI-gebruik toe onder voorwaarden, andere verbieden het voor bepaalde opdrachten. Vraag het dus altijd na bij je leerkracht of in het onderwijs- en examenreglement vóór je AI gebruikt. Als algemene lijn: AI gebruiken om ideeën op te doen of moeilijke tekst te begrijpen is meestal aanvaardbaar; AI-tekst indienen als eigen werk is dat vrijwel nooit.

Bronnen: DAS — Plagiaat met AI · Jouw Scriptiecoach · KlasCement — Richtlijnen AI-gebruik

In het hoger onderwijs wordt het indienen van louter AI-gegenereerde tekst als eigen werk vrijwel overal beschouwd als academische fraude. Sommige instellingen noemen het plagiaat, andere "AI-fraude" of ghostwriting — de gevolgen (van herexamen tot tuchtprocedure) zijn vergelijkbaar. De examencommissie beslist per geval en moet je daarbij horen.

Bronnen: De Studentenadvocaat — ChatGPT en plagiaat · Npuls — Handreiking voor examencommissies (PDF) · Universiteit Leiden — Fraude en plagiaat

Ja — transparantie is de veiligste en eerlijkste aanpak. Vermeld welke tool je gebruikte en waarvoor (brainstormen, structureren, taalcorrectie...). AI-gebruik verzwijgen waar bronvermelding verwacht wordt, kan als plagiaat worden aangerekend. Instellingen kijken vooral naar jouw eigen bijdrage en of je je tekst inhoudelijk kunt verantwoorden.

Bronnen: Studiecentrum Assen — ChatGPT-plagiaat voorkomen · Scriptium — Kan de universiteit AI-gebruik zien?

Nee, wees daar heel terughoudend mee. Wat je invoert kan door de aanbieder verwerkt en zelfs voor training gebruikt worden. Voer geen namen, foto's, adressen of andere herkenbare gegevens van jezelf of anderen in. Gebruik anonieme of fictieve gegevens.

Bronnen: Kennisnet — Privacy en AI · Privacy op School — ChatGPT

Detectietools bestaan maar zijn niet waterdicht: ze geven zowel valse positieven als valse negatieven, en studenten vallen moeilijk door de mand op basis van detectie alleen. Reken er echter niet op: docenten herkennen stijlbreuken, en een gesprek waarin je je werk moet toelichten is een gangbare controlemethode. Eerlijk gebruik binnen de regels is de enige veilige route.

Bronnen: NOS Nieuwsuur — Plagiaat met ChatGPT · Scriptium — AI-detectie

Nee, niet zomaar. Leerlingnotities, teksten, cijfers, foto's en stemopnames zijn persoonsgegevens onder de AVG/GDPR. Ingevoerde gegevens kunnen deel worden van de trainingsdata van de aanbieder en bij derden terechtkomen — dat kan een datalek zijn. Vuistregel: anonimiseer alles, gebruik fictieve voorbeelden, en gebruik alleen tools die je school heeft goedgekeurd.

Bronnen: Kennisnet — Privacy en AI · Privacy op School · PONT Data&Privacy

Ja, in feite wel. Artikel 4 van de Europese AI-verordening (AI Act) verplicht organisaties die AI inzetten — dus ook scholen — om te zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij hun personeel. Die verplichting geldt sinds 2 februari 2025. KlasCement en de EU-richtsnoeren bieden gratis materiaal om hiermee te starten. Sinds juni 2026 is er bovendien het definitieve AI Literacy Framework van de Europese Commissie en de OESO — een kant-en-klaar referentiekader (vier domeinen, 19 competenties) om AI-geletterdheid concreet in te vullen.

Bronnen: ActCheck — AI Act in het onderwijs · KlasCement — AI-thema · EU — Ethische richtsnoeren AI en data · Europese Commissie & OESO — AI Literacy Framework

Maak per opdracht en per evaluatievorm expliciet wat wel en niet mag: AI als brainstormpartner, als taalhulp, of helemaal niet. Leg de afspraken schriftelijk vast en bespreek ze vooraf. KlasCement bundelt hiervoor richtlijnen en lesmateriaal; de EU-richtsnoeren bevatten concrete klasscenario's.

Bronnen: KlasCement — Richtlijnen AI-gebruik door leerlingen · Europese Commissie — Richtsnoeren voor leraren

Grote voorzichtigheid geboden. AI-systemen die leerresultaten evalueren of mee beslissen over de beoordeling van leerlingen gelden onder de AI Act als hoog risico, met strenge verplichtingen (sinds 2 augustus 2026 van kracht). AI als hulpmiddel bij het opstellen van vragen of het geven van feedbacksuggesties kan, maar de eindbeoordeling moet bij de leerkracht blijven, en je mag geen leerlinggegevens in niet-goedgekeurde tools invoeren.

Bronnen: Kennisnet — Wetgeving rond AI · ActCheck — AI Act in het onderwijs · Npuls — Handreiking (PDF)

Baseer je nooit op een detectietool alleen — die zijn onbetrouwbaar. Volg de procedure van je school of instelling: documenteer je vermoeden, ga in gesprek en laat de leerling of student het werk toelichten. In het hoger onderwijs beslist de examencommissie, en die moet de student horen. Zorg dat de spelregels vooraf duidelijk gecommuniceerd waren — dat is de beste preventie.

Bronnen: De Haagse Hogeschool — Handreiking (G)AI voor examencommissies · NOS Nieuwsuur — detectie schiet tekort

Drie zaken springen eruit. (1) Sinds 2 februari 2025: de AI-geletterdheidsplicht (art. 4) voor personeel én de verboden praktijken (art. 5), waaronder emotieherkenning bij leerlingen. (2) Sinds 2 augustus 2026: de verplichtingen voor hoog-risico-AI — systemen voor toelating, beoordeling, niveaubepaling of fraudedetectie bij examens. (3) Daarnaast blijft de AVG/GDPR onverkort gelden voor alle leerlinggegevens.

Bronnen: ActCheck — AI Act in het onderwijs · Kennisnet — Voldoen aan de AI-verordening · SENS Juristen — AI Act voor onderwijsinstellingen

Start vanuit je pedagogische visie, niet vanuit de tools. Kennisnet biedt een stappenplan met voorbeelddocument: bepaal kaders en uitgangspunten, ga in gesprek met leraren, leerlingen en ouders, en leg afspraken vast over toegestane tools, data en evaluatie. In Vlaanderen is de visietekst "Verantwoorde AI in het Vlaamse onderwijs" van Kenniscentrum Digisprong het referentiekader, met zeven basisvoorwaarden als toetssteen.

Bronnen: Kennisnet — AI-beleid ontwikkelen · Kenniscentrum Digisprong — Visietekst (PDF)

Verboden (sinds februari 2025): o.a. emotieherkenning bij leerlingen, bijvoorbeeld in het kader van examenbewaking. Hoog risico (verplichtingen sinds augustus 2026): AI die meebeslist over toelating, leerresultaten evalueert, een passend onderwijsniveau bepaalt of fraude detecteert tijdens toetsen. Voor die systemen gelden strenge eisen rond menselijk toezicht, transparantie en registratie. Inventariseer dus welke AI je leveranciers in hun producten hebben ingebouwd.

Bronnen: ActCheck — AI Act in het onderwijs · Kennisnet — Wetgeving rond AI · Law & More — Juridische aandachtspunten

Maak het structureel, niet eenmalig: de AI-geletterdheidsplicht vraagt een blijvend aanbod. Bied ruimte om te verkennen, deel ervaringen in teamverband en gebruik gratis materiaal: de EU-richtsnoeren met klasscenario's, het KlasCement-aanbod (incl. AI-competentieoverzicht voor leerkrachten) en cursussen zoals die van MIT RAISE/Google. Vlaanderen investeert bovendien ca. 10 miljoen euro in een gezamenlijke AI-strategie voor het onderwijs — houd de uitrol daarvan in de gaten.

Bronnen: Kennisnet — AI-professionalisering · KlasCement — AI-competenties · MIT RAISE & Google — gratis cursus · Vlaams Parlement — Commissie Onderwijs

Uniforme, vooraf gecommuniceerde regels zijn essentieel: welke AI-hulp is per opdrachttype toegestaan, hoe moet AI-gebruik vermeld worden, en wat is de procedure bij vermoeden van fraude (incl. hoorrecht). Zonder uniforme regels ontstaat een ongelijk speelveld en rechtsonzekerheid voor studenten én docenten. De Npuls-handreikingen voor examencommissies zijn een bruikbaar model.

Bronnen: Npuls — Handreiking 4 (PDF) · De Haagse Hogeschool — Handreiking (G)AI